<<<

januari

Modelleren: het overdraagbaar maken van uitzonderlijke vermogens

“I believe that excellence comes from a passionate commitment to a single perspective”
Robert Dilts (zie foto)

Inleiding

Het werken met competenties is op dit moment in veel organisaties een belangrijk HR-development instrument. Het geeft medewerkers en management houvast en stof voor discussie over wat je van elkaar kan verwachten en wat voor ontwikkeling wenselijk is.
Veel organisaties hebben de wenselijke competenties beschreven. O.a. gedragstrainingen en coaching kunnen mensen het gewenste gedrag bijbrengen. Maar hoe komt het dat de één zoveel beter dezelfde competentie in praktijk brengt dan de ander? Wat zijn de geheimen van excellentie? Wat maakt een topverkoper een topverkoper? Een toptrainer een toptrainer? Een topverpleegkundige een topverpleegkundige? Welke uitzonderlijke vermogens heeft zo iemand? Om daar achter te komen moet je meer weten dan welke competentie iemand laat zien. Je wilt als het ware in het hoofd en lijf van de expert kunnen kruipen. Te weten komen hoe iemand kijkt, luistert, denkt, voelt, doet. Hoe de samenhang daartussen is. En dat is precies wat je met modelleren doet.

Wat is modelleren?

Modelleren geeft antwoord op de vraag: hoe leer ik de één wat de ander kan? Modelleren betekent het observeren, in kaart brengen en overdraagbaar maken van uitzonderlijke vermogens. Je modelleert experts (degene met het uitzonderlijke vermogen). Uitgaande van de idee dat iemand die iets uitzonderlijk goed kan ook een uitzonderlijke manier van denken, voelen en doen heeft. Met behulp van modelleringtechnieken (Neuro Linguïstisch Programmeren) wordt die uitzonderlijke manier van de expert geobserveerd, in kaart gebracht, geduid en overdraagbaar gemaakt.
Het resultaat is een model: een set van technieken die te leren zijn aan anderen.



Modelleren levert dus twee zaken op:


> Inzicht in wat maakt dat de expert zo goed kan doen wat hij/zij doet. (Denken, voelen, doen)

> Een serie leerbare technieken waarmee het te leren vermogen overgedragen kan worden.

Waarom experts modelleren?

Waarom zou je modelleren als er al zoveel modellen, ideeën en technieken in de wereld zijn over de meest uiteenlopende onderwerpen. Experts hebben ons allang verteld hoe we bv beter kunnen verkopen. Probleem is over het algemeen dat experts zelf niet goed in staat zijn te vertellen hoe het komt dat ze zo goed kunnen wat ze kunnen. Ze zijn onbewust competent; oftewel ze hoeven er niet meer bewust over na te denken. Ze hebben zelf niet in de gaten wat ze doen. En dat betekent dat ze niet goed kunnen uitleggen wat ze precies doen en hoe ze dat dan doen. Zo vroeg ik een beroemd provocatief therapeut eens hoe hij bepaalde wanneer hij welke interventie deed. Zijn antwoord: “dat voel ik gewoon aan.” Goed voor hem, maar ik had er niks aan. Gelukkig voor mij is deze provocatieve therapeut door collega’s gemodelleerd en op basis van hun bevindingen zijn inmiddels diverse boeken geschreven en trainingen gegeven waarin de provocatie als methode geleerd wordt.

Modelleren is meer dan nadoen

Modelleren is niet het na-apen van wat de expert doet. Ten slotte heeft ieder mens een eigen stijl. Het gaat er om de kern te vinden van wat de experts doen en dat op een systematische, voor iedereen leerbare wijze om te zetten in technieken. Los van de persoonlijke kenmerken van de experts. Dit vereist de nodige vaardigheid en kennis van de modelleur.

Het modelleringsproces.

We kunnen het modelleringsproces in 5 stappen uiteen zetten:


1.Bepaal het vermogen dat gemodelleerd gaat worden.


2. Observeer een expert en maak een eerste scan
> Kies een expert
> Observeer en interview de expert. De observatie en het interview betreffen de volgende onderwerpen:
> Interne toestand. Wat voelt de expert, wat is de onderliggende emotie?
> Extern gedrag. Wat doet de expert precies?
> Interne weergaven.
> Wat voor strategie heeft de expert om zichzelf in een goede staat te krijgen?
> Wat is de denkstijl, het metaprogramma van de expert?
> Hoe weet de expert wanneer te starten met het vermogen en wanneer op te houden? Wat doet de expert intern tijdens het uitoefenen van het vermogen? Waar let hij/zij op?
> Welke waarden, criteria en overtuigingen hanteert de expert t.a.v. het vermogen?
> Zoek naar terugkerende patronen
> Maak een eerste model en pas dat op jezelf toe. Kijk of het werkt of niet en pas eventueel het model aan.


3. Observeer andere experts en tegenvoorbeelden
Doel is om alleen de wezenlijke onderdelen van het model over te houden.
Dit gebeurt door het model te toetsen aan andere experts. Doen ze hetzelfde of iets heel anders? In geval van iets heel anders kan een tweede model ontwikkeld worden.
Een tegenvoorbeeld is iemand die niet, of in gebrekkige mate over het doelvermogen beschikt. Door een tegenvoorbeeld te modelleren kom je er ook achter wat het verschil is met de experts.


4. Maak overdraagbare, te leren technieken
Op basis van de uitkomsten van de vorige stap kan nu het definitieve model gemaakt worden. Bij het ontwerpen van technieken wordt rekening gehouden met de doelgroep aan wie het vermogen geleerd wordt.


5. Leer het doelvermogen aan de doelgroep
Maak een goed leerontwerp (bv trainingen in combinatie met mentorschap, coaching, intervisie) en zorg voor uitvoering.

Meer weten?

Anneke Dekkers heeft ervaring met modelleren (o.a verkopers, adviseurs, interimmanagers en trainers). Ze heeft een boek geschreven op basis van het modelleren van zeer succcesvolle trainers: 'Trainen op topniveau. Succesvolle trainers als rolmodel'. Zie ook Trainen op topniveau, Bent u benieuwd naar haar ervaringen en wilt u gebruik maken van haar deskundigheid neem dan contact op. Zo verzorgt Anneke Dekkers inleidingen, workshops en trainingen rond modelleren.
t/f: 020-6938161
E-mail: info@strapa.nl