<<<

Lessenserie Provocatief Coachen
Door Anneke Dekkers

Stap over de drempel

Anneke Dekkers is provocatief coach, trainer en ontdekker. Ze geeft regelmatig trainingen en workshops provocatief coachen. Maar ze is altijd in voor meer. Dus vraag haar gerust. Kijk voor de provocatieve opleidingen en workshops op de site www.lachenmetlef.nl.

Welkom bij de lessenserie Provocatief Coachen! In deze lessen leert u te provoceren met warmte en humor. Opdat de klant meer resultaat, zelfvertrouwen en plezier heeft. En u natuurlijk ook. Het wordt een spannende reis!
De onderdelen van de les zijn:
- de instructie
- het filmpje
- de voorbeelddialoog
- de huiswerkopdracht (na een lesonderdeel)
- de veel gestelde vragen (stel ook uw eigen vraag!)

Nog even de essentie van provocatief coachen:

Basishouding van de coach: warmte, humor, uitdaging
Doel: zelfvertrouwen, durf, beweging.
Aanpak: Ontregelen, verwarren, verrassen
Gedrag: ontkennen, overdrijven, de spot drijven, advocaat van de duivel spelen, dramatiseren, absurde ideeën erin gooien, om maar eens wat te noemen.

Les 1: De beleefdheid voorbij
Les 2: Breng in verwarring: doe de wipwap
Les 3: Morrel aan het probleem
Les 4: Ga voor de emotie
Les 5: Tijd voor clichés
Les 6: Imiteer
Les 7: Tijd voor de realiteit
Les 8: Overdrijf!!!
Les 9: Geef de klant wat die wil: een wonder

Stap over de drempel en volg de eerste les.

Les 1: de beleefdheid voorbij

Misschien scheldt u er in het verkeer flink op los, maar doet u dat ook in uw coaching? Misschien onderbreekt u uw partner al na diens eerste woorden, maar doet u dat ook met een deelnemer een traning? Misschien lacht u uw vriendin hartelijk uit als ze zegt dat ze weer eens af wilt vallen, maar lacht u ook als een klant van u dat zegt? NEE natuurlijk. Zo hebt u dat toch niet geleerd. LUISTEREN, SAMENVATTEN, DOORVRAGEN, SPIEGEL VOORHOUDEN dat zijn de toverwoorden van coaches en trainers. En bovendien, u zou niet willen. RESPECT, daar draait het in een professionele relatie om. En aan de andere kant; er zijn klanten waar uw sympathieke en empathische aanpak niet bij werkt. Die ondanks het door u verschafte zelfinzicht toch hardnekkig zichzelf vast blijven zetten. Blijven zeggen; 'ik zou wel willen maar...''Ja, dat heb ik geprobeerd (maar niet heus), maar dat werkte niet...''Je zult me wel een slappe dweil vinden...' Grrr, van binnen voelt u de irritatie opborrelen.

INSTRUCTIE: WEES ONFATSOENLIJK


Laat de ander niet uitspreken
Zodra uw klant weer begint met zijn verhaal over hoe moeilijk het is om te veranderen en dat dat te maken heeft met...grijpt u in. U gooit uw eigen verhaal erin. U roept enthousiast: 'Oh dat vind ik nou ook, ik probeer altijd beleefd te zijn in het verkeer maar dat lukt me niet! Neem nou die keer dat...'
Of u zegt met een lach: 'he, niet weer dat verhaal he, doe nou eens iets leuks, ik wil ook wel eens vermaakt worden.'


Doe de ander nonverbaal en overdreven na.
Veel mensen laten hun probleem in hun houding zien. Ze zuchten, schudden hun hoofd, laten de schouders hangen etc. Ah, daar boft u als coach mee, want dat kunt u nu na gaan doen. En overdrijven. Dus zodra uw klant begint met het probleem gaat u er nonverbaal overheen. U zucht harder, schudt uw hoofd dat het bijna van uw romp valt etc. Vanzelf komt dan tekst bij u naar boven. Die zegt u natuurlijk ook hardop.


Vul in
Taboedoorbrekend! Vul het probleem voor de ander in! U kijkt naar uw klant, die haalt adem en u begint te vertellen wat het probleem is. Dus naast de ander niet uit laten praten, vult u ook nog eens in waar de ander mee zit. Oei, ik kan u vertellen, daar kan de klant knap chagrijnig van worden. Dat zou u ook zijn tenslotte. Maar soms gaan ze ook van harte lachen. Zou u dat ook doen?


Lach
Neem u voor zodra de klant het probleem verteld heeft te gaan lachen. Dat maakt al dat u anders naar het probleem luistert. Met een grijns op uw gezicht. (Het gaat nog steeds om de klant die dit probleem fijn in stand houdt.)U lacht en zegt dan wat in uw opkomt. Bv:'Ha, ha, wat een geweldig probleem! Wat bijzonder om te hebben!'De klant zal u verbijsterd aankijken.En voorzichtig meelachen of geërgerd worden.


HUISWERKOPDRACHT
- Vraag aan vrienden, bekenden, collega's bovenstaande instructie op u toe te passen. Vanuit de warmte en humor. Wat is het effect? Meet niet alleen onmiddelijk na afloop, maar ook na een week.

HET FILPMJE
Ik had jullie graag Frank Farrelly in actie laten zien. Maar het enige filmpje dat op internet stond is verwijderd. Nu dan maar een gesprek van Farrelly en Jane over een sessie die ze eerder hadden gehad. Wel goed om te weten dat het heel anders is om op de stoel van de klant te zitten dan op die van de toeschouwer.
Klik hier voor het filmpje.
Wil je een provocatieve coach in actie zien, dan kun je het beste het boek lachen met lef kopen. Daar zit een dvd bij met 24 gespreksfragmenten van coaches en (echte) klanten.


VOORBEELDDIALOOG
'Ik weet het niet hoor, iedere keer neem ik me voor mijn baas nu eens te zeggen waar ik last van heb, maar ik durf het niet.'
'Oh heb jij dat ook, daar ben ik blij om, ik dacht al dat ik de enige was die dat had. Ik heb dan weliswaar geen baas, maar die buren van mij! Die weigeren gewoon hun troep op te ruimen. Zo boos kan ik daar van worden, en dan sta ik daar voor de deur om hen flink de waarheid te zeggen en dan durf ik niet. ja je hoort de laatste tijd de meest vreemde verhalen. Kinderen die neergestoken worden omdat ze belletje trekken heb je dat gelezen in de krant?
'Ja, maar dat is toch heel iets anders..'
'Ja dat is waar, oei daar had ik niet aan gedacht, sorry. Jouw probleem is natuurlijk niet dat je bang bent voor de baas, maar voor jezelf. Dat je als je zijn kantoor binnenkomt verandert in de Hulk en niet meer in kan staan voor je daden.Hé, jij was het toch niet van dat neersteken? De Groene Wraakengel!'
'Ha, ha, nee zeg, doe niet zo raar. Ach laat ook maar, ik...
'Nee, nu niet zeggen dat je het zelf op gaat lossen. Laat mij nou wat bedenken voor je!'
'Ja, ja, ik ken je , nee ik doe het liever zelf.'


VEEL GESTELDE VRAGEN

Maar ik irriteer me aan die klant, hoe kan ik dan warmte voelen?
Ai, u bent misschien al wat te ver heen. Zeker niet gaan provoceren! U kunt wel de klassieke tactieken toepassen en uw eigen ergernis uitspreken naar de klant. En als dat niet mag van uw beroepsethiek: heel hard schreeuwen op het strand, schelden in het verkeer etc. Net zolang tot de ergernis er uit is. Volgende nieuwsbrief meer over warmte en humor.


Waar is het allemaal goed voor?
Wat een provocatieve coach wil is de kracht van de klant oproepen. Zodat de klant kan gaan doen wat hij/zij wil. De kracht van mensen wordt vaak tegengehouden door niet realistische zelfbeelden (te negatief, danwel te positief); conflicterende overtuigingen; onderliggende, remmende waarden. Die kun je maar beter boven tafel hebben, dan dat ze door blijven zeuren onder de oppervlakte. Dan kun je er tenslotte mee werken. Wat zichtbaar en hoorbaar wordt verliest z'n kracht. De provocatieve coach daagt de klant uit om te komen met wat echt speelt. Vanuit de gedachte; als je de ezel wilt laten lopen moet je aan z'n staart trekken.


Zo kwets je toch mensen?
Alles bepalend is je basishouding: warmte, humor uitdaging. Zolang je vanuit oprechte betrokkenheid handelt, en zolang er gelachen kan worden, kun je heel veel zeggen. Natuurlijk, mensen reageren gekwetst omdat je hun probleem niet serieus neemt. Dat zijn de spelregels niet! Maar als je dan doorvraagt voelen ze zich als mens wel gezien en erkend.En daar zit nou juist het geheim van goed provocatief coachen: de mens serieus nemen, maar de problemen en het zelfbeeld niet.


Stel uw eigen vraag en krijg in de volgende nieuwsbrief antwoord!

Les 2: breng in verwarring: doe de wipwap

Als kind heeft u vast wel eens op de wip gezeten (ja, wat een beeldspraak, doe er je voordeel mee!). Met alle bijbehorende spannende en soms pijnlijke ervaringen. Ik herinner me levendig de keren dat mijn broer er onverwacht afstapte en ik met een doodsklap naar beneden ging. Was er een rubberen autoband om me tegen te houden? Zo voelde het niet.
Het principe is simpel: de één gaat omhoog (wip) en de ander gaat omlaag (wap). Een voortdurende beweging met verschillende sensaties. De vastigheid van het aardse bestaan lijkt ver achter je na 10 minuten op de wip.

We gaan dit nu met uw cliënt doen. Met name bij die cliënt die zichzelf heel erg vast zet. Die gaan we dus in beweging brengen met ons gewip-wap.

INSTRUCTIE IN HET WIPWAPPEN

Wipwappen voor beginners
Wip wappen gaat als volgt: u zegt het één en vervolgens het tegenovergestelde ander. U kunt dit het beste oefenen aan de hand van een actuele politieke discussie. Bv de discussie over het nieuwe leren in het onderwijs. U zegt (WIP): ik vind het en goede ontwikkeling dat er nu eens eindelijk aangesloten wordt bij hoe kinderen leren. Dat klassikale gedoe is toch een kwelling! Om vervolgens het tegendeel te beweren WAP: Aan de andere kant, als ik nu merk wat mijn nichtje geleerd heeft op school, dat is echt bedroevend. Ze beweert dat Istanbul de hoofdstad is van Marokko! En weer terug WIP: Maar goed, eerlijk gezegd wat moet je met al die parate kennis, het is natuurlijk belangrijker dat ze het weten op te zoekn, dan dat ze het weten. En weer WAP. Tot u en uw gesprekpartners er echt tureluurs van zijn geworden.

Wipwappen voor professionals

1. Bewipwap het probleem
De cliënt brengt een probleem in (bijvoorbeeld: ik weet geen doelen te stellen). U weet zeker dat de cliënt dit al verschillende keren op diverse plekken heeft verteld.
WIP: Ontken het probleem. ‘Oh, maar dat is toch geen probleem? Neem liever een voorbeeld aan de Taoïsten: gewoon er zijn, meegaan met de stroom. Doelen stellen is per definitie het verspillen van energie en leven in een virtuele toekomst. Nee echt, wees blij dat je het niet kunt.’ En zodra de cliënt opgelucht ademhaalt en een beetje grinnikt:
WAP: Vererger het probleem. ‘Aan de andere kant, stel je voor, je bent oud geworden, en iemand vraagt aan je: wat heb je bereikt in je leven? Op welke manier heb jij er toe gedaan? En je staat met je mond vol tanden! Dat wil je toch niet. Al die mogelijkheden van je onbenut laten. Kom, ik ga je leren doelen stellen.’En als de ander enthousiast en verwachtingsvol je kant opkijkt:
WIP: ‘Ach, soms denk ik wel eens; zou het niet beter zijn als het gewoon uit onszelf kwam? Geen doelen stellen, maar het organisch laten gebeuren?’

Een creatieve geest kan zo nog een tijdje doorgaan met het wipwappen.

2. Bewipwap de mogelijkheid het probleem op te lossen


‘Maar waarom stel je dan geen doelen?’
‘Ik weet niet wat ik wil?’
‘Hoe kun je daar dan achter komen?
‘Ja, daarvoor ben ik juist hier.’
WIP: Tja, weet je wat het is: volgens mij ben je te onzeker om doelen te stellen. Ik zou het je wel willen leren, maar je bent er echt nog niet aan toe. Het lijkt me beter eerst wat ademhalingsoefeningen te gaan doen om je kern te verstevigen.’
‘Hoe bedoel je dat ik onzeker ben? Ik weet gewoon niet wat ik wil?
WAP: Oh, had dat dan gelijk gezegd, dan is het echt peanuts voor je. Weet je wat: ik tel tot 3 en dan zeg je wat je wilt: één, twee..
‘Doe niet zo flauw, zo werk dat toch niet?’
‘Hoe zo niet, heb je het al geprobeerd dan?’
‘Nee, maar..’
‘Nou dan, daar gaan we: één, twee, drie. En?’
‘Ik vind het nogal onzinnig.’
WIP: ‘Ja, daar heb jij weer een punt, anders had je het natuurlijk allang gedaan. Ik vrees dat het mijn mogelijkheden te boven gaat. Ik ben zelf ook niet zo goed in doelen stellen. Ik kan denk ik meer leren van jou dan jij van mij.’
‘Maar je zult het toch wel eerder aan de hand gehad hebben?’
WAP: ‘Ja, dat is waar ook!’

3. Bewipwap waar u zin in heeft:
Het zelfbeeld van de ander (‘ik ben een kluns’, ‘het zit niet in me’)
Wie de schuld heeft van het probleem.

HET FILMPJE
Voor de ultieme herbeleving van je kinderlijk wipgevoel: bekijk 1 minuut het volgende filmpje:
hetwipwap gevoel

HUISWERKOPDRACHT

Wipwap rond de stelling: Religie is een onmisbaar deel van mijn leven. (Ja, ja, dat had u niet gedacht hè? Noch van mij, noch van uzelf!). Wipwappen houdt uw geest flexibel en de tong lenig. Precies wat een provocatieve coach nodig heeft.

VEEL GESTELDE VRAGEN

Goed, iedereen is in verwarring en nu?
Compliment! Beheers de drang om zinvol en nuttig bezig te zijn. Geef geen oplossingen, vat niet samen. Het enige wat u hoeft te doen is te kijken waar de cliënt mee komt. ‘Wat moet ik hier nu mee?’U zucht en zegt:’Geen idee.’
Aanname: de cliënt gaat z’n eigen probleem oplossen en dat is wat we willen.

Hoe lang ga je hier mee door?
Liefst tot de cliënt ingrijpt en een zinnige, oprechte reactie geeft.(‘Ik vind het wel genoeg zo, ik snap je punt, maar ik voel me soms zo hopeloos mislukt.’) Dan hebt u iets om mee verder te gaan. Congruent en waar nodig weer provocatief.

Les 3: morrel aan het probleem

Coaches zijn dolgelukkig als cliënten een serieus probleem inbrengen. En mochten cliënten eerst met een ‘oppervlakkig’ probleem komen dan is de coach er voor om het probleem achter het probleem te achterhalen. Dus het ingebrachte probleem ‘mijn bureau is zo’n troep’ wordt alras ‘Ik vind mezelf de moeite niet waard’. Ah, de coach wrijft zich in de handen: een serieus probleem waar de coach de cliënt mee kan helpen! Maar wil de cliënt wel geholpen worden? Staat de cliënt werkelijk voor het probleem? Voelt de cliënt genoeg pijn en verlangen om echt onder ogen te zien wat is en wat kan? Hoe vaak komen we er tijdens intensieve gesprekken niet achter dat het probleem gewoon een ‘zeurprobleem’ is, of een aangepraat probleem (mijn baas vindt dat ik assertiever moet zijn, en dat voel ik zelf ook wel zo). Gevolg is dat er wel veel over het probleem gepraat wordt, maar dat het niet opgelost wordt. Zonde van ieders energie.
Belangrijk dus om te testen of de cliënt echt een probleem heeft waar hij wat aan wil doen.
Of niet. Dat is ook goed natuurlijk, alleen dan hoeven we het er niet meer over te hebben. We testen het probleem door er provocatief aan te morrelen.

INSTRUCTIE IN HET MORRELEN

1. Ontken het probleem
Laten we wel zijn: er zijn meerdere manieren om naar een situatie te kijken. Ja, je kunt het als een probleem ervaren, maar is het niet even goed een zegen? Dit is een test om te kijken of de cliënt wel echt een probleem heeft als je de voordelen van de situatie, het gedrag benoemd hebt.
Een voorbeeld:
Een cliënt van mij heeft problemen om in een teamvergadering haar mond open te doen. Ze vindt dat vervelend wat ze voelt zich er voor spek en bonen bijzitten.
Ik ontken het probleem:
‘Nou, eerlijk gezegd lijkt het me heerlijk om niks te hoeven zeggen in een vergadering. Het kan een heel mooi meditatief moment zijn. Is ook efficiënt hoor, je kunt in die tijd bedenken wat je gaat koken, wat de hoofdstukkenindeling wordt van je rapport enzovoorts. Het grote voordeel is ook dat je niet gestoord wordt door telefoontjes. Je bent immers in vergadering.’
‘Ja maar, ik wil wel eens wat zeggen, maar ik ben altijd te laat.’
‘Zie je nou wel, je moet het niet eens willen. Geniet van de rust, het is net zoiets als in je tent liggen terwijl het regent. Je kunt niks, je hoeft niks en het is knus.’

Zinnen om je te helpen het probleem te ontkennen zijn:
‘Maar dat lijkt me juist heerlijk’
‘Nee, dat moet je niet op willen lossen!’

2. Overdrijf het probleem
Als iemand vast blijft houden aan het probleem, maar jij hebt nog steeds twijfels of het wel echt een probleem is dan gaan we de andere kant op (denk aan het wipwappen): overdrijf het probleem.
Kijk verschrikt, doe geschokt (och, wat verschrikkelijk!), vertel uitgebreid hoe groot het probleem wel niet is.
Terug naar het voorbeeld van de cliënt die problemen heeft haar mond open te doen in teamvergaderingen.
(Ik kijk haar lachend en met warmte aan)’ Och, wat naar, wat verschrikkelijk. Ik dacht al dat er iets ergs met je was! Ik kan me het helemaal voorstellen: al voordat je gaat slapen krijg je hartkloppingen van het idee dat je de volgende dag een teamvergadering hebt. En slapen kan je natuurlijk niet, steeds maar weer voel je hoe klein en onbeduidend je bent, hoor je de harde stemmen van de andere zogenaamde collega’s in je oren.’
‘Nou, zo erg is het ook weer niet, ik vind het gewoon vervelend,’
‘Gewoon, vervelend! Het is een regelrechte misdaad. Psychologische mishandeling. Zo kun je toch niet blijven werken, elke twee weken zo’n teamvergadering, waar jij als een zombie bijzit en de andere je volstrekt negeren.’
Cliënt, grinnikend: ‘Je overdrijft wel weer heel erg. Ik kan natuurlijk zelf ook wel wat vaker wat zeggen.’
Na twee, drie keer ontkennen door de cliënt wordt het tijd te vragen hoe het dan echt zit.
We testen zo de omvang van het probleem. Hoe groot, of hoe klein is het.
We testen ook of de cliënt echt het probleem aan wil pakken.

Bij het probleem overdrijven helpt het om je overdreven voor te stellen wat er allemaal met de cliënt gebeurt. (‘En dan kom je daar in de vergadering en dan voel je je al helemaal niks. Je hart klopt in je keel, je wilt zo snel mogelijk weer weg.’ Etc.)

VOORBEELDDIALOOG PROBLEEM ONTKENNEN

‘Het laatste jaar heb ik niet meer zo’n plezier in mijn werk, maar ik weet niet wat ik anders moet. Ik heb wel het gevoel dat ik toe ben aan een volgende stap.’
‘Wat heb je al gedaan?’ (Nog even congruent testen)
‘Tja, met mijn vriendin over gepraat en die zegt dan dat ik voor mezelf moet beginnen, maar waarin dan?’
‘Mmmmm, hoe lang zit je in deze baan?’
‘Bijna 7 jaar’
(Enthousiast) ‘Ja, ik dacht het al! Ik heb maar 1 advies: Ga dwars door de crisis heen, maar geef niet op. Blijf waar je bent.’
‘Hoe bedoel je?’
‘Kijk, net zoals in relaties, krijg je ook in je werk na zeven jaar een crisis. Het makkelijkste wat je kan doen is weglopen, maar dan leer je niks. Zo’n onbehaaglijk, ontevreden gevoel is juist fantastisch. Je voelt weer dat je mens bent. En juist door er bij te blijven en niet weg te lopen word je rijker. Nee, gewoon volhouden. Je zult zien over een jaar is het weer anders en dan ben je blij dat je gewoon je salaris hebt en niet failliet bent gegaan met een of andere jongensdroom.’
‘Ja, dat is ook wel zo. Maar goed ik heb toch echt het gevoel dat nog niet alles uit me is gekomen.’
‘Ik zou daar maar blij mee zijn ook. Je bent nu 36 en zo hou je nog wat over voor als je 50 bent. Stel je voor dat je nu al alles uit je zelf hebt gehaald. Wat wil je dan de rest van je leven gaan doen?
‘Maar ik kan toch gaan onderzoeken wat ik leuk vind?’
‘Ja, onderzoeken kan altijd, zolang je er maar geen onomkeerbare beslissingen in neemt.’


HET FILMPJE
Dwars tegen het ontkennen in: aanpakken dat probleem!
Twee filmpjes over het omgaan met problemen (= je voelt je beledigd door wat de ander doet/zegt). We beginnen met het begin: de voetballer Zidane (in het wit) lost zijn probleem op.
filmpje Zidane
Je kunt zeggen wat je wilt, maar hij gaat de uitdaging niet uit de weg. Maar ja, hoe zit het met de warmte en humor? Wie weet kan je dezelfde oplossing ook met meer humor en warmte doen? Een voorbeeld.
met meer humor


HUISWERKOPDRACHT
Pas het morrelen aan problemen (ontkennen en overdrijven) toe op ‘zeurproblemen’ van jezelf, vrienden, partner. Zeurproblemen zijn problemen die al jaren meegaan (bv afvallen, troep opruimen, uitstellen, geen keuzes kunnen maken) en waaraan niet veel gedaan wordt om het op te lossen.
Roep vol enthousiasme en betrokkenheid uit:’ Oh, wat heerlijk als je dat hebt!’ Verras jezelf met de argumenten die je tevoorschijn weet te toveren. En mocht je verbaal nog niet zo snel zijn, dan kun je van tevoren vast nadenken over mogelijke voordelen van het probleem.

VEEL GESTELDE VRAGEN
Maar de ander voelt zich dan toch niet serieus genomen?
Bedenk dat je ja zegt tegen de persoon en nee tegen het probleem. Niet dat de cliënt dat onderscheid zelf maakt. Maar het betekent wel dat je zorgt dat je warmte voelt voor de persoon. De praktijk leert dat mensen ook zelf aangeven wanneer ze zich niet serieus genomen voelen. En dan kun je kiezen: congruent verder of door met provocatief, of een combinatie (‘Ik neem jou heel serieus maar echt dat probleem van je zie ik heel anders.’)

Hoe weet ik nou of de ander echt achter z’n probleem gaat staan?
Dat weet je doordat de ander krachtig en congruent zegt: Ik wil het er WEL over hebben, want ik vind het ECHT een probleem. En liefst twee keer.

Les 4: ga voor de emotie

Cliënten zijn heel goed in het in stand houden van hun problemen. Terwijl ze wel beweren dat ze er van af willen. Coaches kiezen vaak twee benaderingen:
- de cliënt tot het zelfinzicht laten komen dat ze zelf het probleem gecreëerd hebben dus zelf ook weer op kunnen lossen
- De cliënt verschillende oplossingswegen aanreiken
En natuurlijk heeft iedere coach geleerd dat het fout is zelf de oplossing aan te reiken.
De twee benaderingen kunnen heel goed werken. Alleen niet bij cliënten die graag hun probleem vasthouden. Nou kun je zeggen: ‘moeten ze vooral blijven doen, mijn zegen hebben ze.’ Maar aan de andere kant voel je het dubbele van de cliënt: hij wil wel en hij wil niet. Hulpvaardig als u bent, wilt u toch iets voor uw cliënt betekenen.
Wat nu te doen?
De vorige les hebben we het gehad over hoe je het probleem kunt testen. We gaan er vanuit dat je dat gedaan hebt en dat de ander nog steeds een probleem heeft. Tijd dus voor iets anders. Tijd om u het geheim van de verandering te vertellen: de ingang tot verandering ligt niet in het verstand en de logica, maar in het gevoel. Dus niet zelfinzicht is de weg, maar emotie. Niet de oplossingen, maar de onthutsing.

Wat we dus gaan doen is de ander tarten, uit de tent lokken. Op zoek naar die emotie die de ander in beweging kan zetten.

INSTRUCTIE IN HET ZOEKEN VAN DE EMOTIE

1. Voel in je eigen lijf wat het verhaal van de ander je doet.
Neem je basishouding (warmte, humor, uitdaging) aan en voel mee terwijl de ander z’n verhaal vertelt. Voel in je eigen lichaam wat met jou gebeurt terwijl de ander zijn verhaal vertelt. Dus neem een open houding aan, leg een soort lijntje aan van de cliënt naar jezelf, en laat de emoties van de ander bij je binnenkomen. Zo had ik bijvoorbeeld een cliënt die vertelde dat hij zich meer wilde manifesteren in zijn team. Ik vroeg hem wat voor werk hij eigenlijk deed. Hij gaf daar keurig kort antwoord op en ging weer over naar zijn mogelijke teambijdrage. Ah, het was al gebeurd bij me! Terwijl hij vertelde wat hij deed, voelde ik een grote walging bij me naar boven komen. Het greep me bij de keel. Dus niks over bijdrage aan zijn team.

2. Geef je gevoel overdreven terug
Ik zei: “maar daar wil je toch helemaal niet werken!! Het is walgelijk! Dat is vreselijk ongezond voor je. Ik ga heus niet meedenken hoe jij daar verder kunt werken.’
‘Ja’, zei hij,’ ik vind het inderdaad nogal eikels. Stelletje suffe, arrogante, types. Niets voor mij.’
Zo dat hadden we ook weer gehad.
Doordat je overdrijft is het minder bedreigend voor de ander. En ook lok je reactie uit. Dus je zegt niet: ik krijg een benauwd gevoel terwijl je dit vertelt. Maar: help, ik stik! En je maakt daar dan passende gebaren bij.

3. Tart het zelfbeeld
Je krijgt nu een reactie. Bijvoorbeeld: ‘nou zo erg is het niet, maar het is inderdaad wel eens benauwend.’
Mmmmm, wat voor iemand is de ander dat zij of hij niets doet aan benauwende zaken? En het ook nog wat bagatelliseert? Het kan van alles zijn, maar pak gewoon wat het eerst bij je opkomt.
Bijvoorbeeld: ‘ja, dat heb ik ook wel eens (altijd de kant van de client kiezen, altijd jezelf nog schlemieliger, dommer, raarder voordoen, zodat de ander allicht kan denken dat hij zelf zo erg nou ook weer niet is), en dan ga ik bijna hyperventileren uit woede, maar mij krijgen ze niet gek! Ik ga nog liever op de wc in mijn papieren zak ademen, dan dat ik toegeef dat ik boos ben. Jij lijkt me ook zo’n bikkelharde!’
De ander verward: ‘bikkelhard, maar ik vind mezelf juist een sul dat ik niks zeg! Dat ik maar ja knik, terwijl ik eigenlijk het liefst weg zou lopen of zo.’
‘Maar ja, je bent geen wegloper, je bent een bikkelharde, jou krijgen ze niet gek.’
‘Nee, ik ben een sul.’

Heel goed, zo kunnen we nog wat onderhandelen over het zelfbeeld.

4. Tart nog wat meer
‘Och, heb ik me nu toch vergist, ik had echt enorm gehoopt dat je geen sul zou zijn, want ja, ik doe wel of ik bikkelhard ben, maar ik ben natuurlijk ook een nul en een sul. En nou jij ook! Aan wie moet ik me nu optrekken?
Laat ook maar, ik zie het al, het heeft toch geen zin.’
‘Hoe bedoel je?’
‘Nou ja, ik heb het licht nu echt gezien: je bent een sul en sullen hebben de wereld niets te bieden.’
‘Pardon? Zeg je dat ook over jezelf?’
‘Niet verder vertellen hoor.’
‘Nou, ik vind jou geen sul en mezelf over het algemeen ook niet.’
‘Maar ten diepste en als het er op aankomt zijn we het natuurlijk wel. Wees nou eerlijk!’
‘Nee, dat ben ik niet met je eens…’
‘Leg maar uit dan..’

VOORBEELDDIALOOG


Het kan natuurlijk ook anders verlopen. Dat is het mooie van het provocatieve avontuur. Het is een avontuur omdat we niet weten waar we uit gaan komen. Neem de volgende dialoog:
‘Ik zou graag willen leren om beter mijn grenzen te stellen. Nu neem ik veel te veel werk op me.’
‘Ja, ik voel het, zwaar, zwaar loodzwaar. Niet teveel erover vertellen hoor, anders bezwijk ik alleen al door naar je te luisteren.’
‘(Grinnikend) Is het zo erg?’
‘Het drukt op m’n schouders, drukt m’n borstkas in, ik krijg geen lucht meer.’(Duikt theatraal ineen)
‘Ja, zo voelt het af en toe wel, ja, niet zo erg, maar toch.’
‘Nog even en je stort in elkaar, zo iemand lijk je me wel: iemand die het een aardig tijdje volhoudt en dan opeens met een hartaanval neerstort. We kunnen wel gelijk een leuke, passende graftekst bedenken: zij was altijd lief en aardig.’
‘Nou, nu ga je wel heel hard.’
‘(Enthousiast) Maar dat is toch zo, dat je altijd lief en aardig bent? Sterker nog je bent echt pappies lieve meisje. Ja dat is het: papa’s lieve meid!’
‘Zo, lief ben ik anders niet altijd.’
‘Nee, die vriend van je krijgt het hard te verduren, maar in je werk heb je heel wat pappa’s rondlopen wiens lieve meid je wilt zijn.’
‘Ik wil helemaal geen lieve meid zijn.’
‘Maar je bent het wel.’
‘Niet.’
‘Wel, en dat geeft niks, daar doe je die mannen een groot plezier mee! Stel je voor dat je zo’n superassertieve moderne doortastende jonge vrouw zou zijn waar iedereen doodsbang voor was.’
‘Ja, ik ken die types, dat is niks, maar…’
‘Zie je wel, jij bent gewoon pappa’s lieve meid.’
‘HOU DAAR MEE OP! Ik snap het heus wel: ik moet grenzen gaan stellen, ook al ben ik bang dat ik niet aardig gevonden word.’
‘He jammer, ik vind je echt heel leuk als pappa’s lieve meid.’
(Vermoeide zucht van de cliënt) ‘ Ik heb trouwens nog een andere vraag…’

HET FILMPJE

Hoe kan je de ander raken? Hoe gemeen durf je te zijn? Als provocatieve coach doen we alles met humor en warmte, maar kijk maar eens naar het filmpje van deze maand! Is het met humor? Is het met warmte? Is het uitdagend? Allemaal kan het waar zijn en niet waar.
Kijk naar de rapbattle (de ander goed dissen=afzeiken) tussen Patty Brard en Katja Schuurman. Patty is echt zooooooveel beter!
Rap Battle: tussen Katja & Patty

HUISWERKOPDRACHT

Afhankelijk van hoeveel durf je hebt:
- schrijf een rap op een vriend, vriendin waar je wel om geeft, maar waar je ook de zwakke kanten van ziet. Het gaat om echt lekker dissen, afzeiken dus, met natuurlijk wel de warme en humorvolle grondhouding
- heb je iets meer durf: rap hem vol verve voor die vriend, vriendin
- heb je alle durf van de wereld: organiseer met je vrienden een rapbattle
Veel plezier!

VEEL GESTELDE VRAGEN

Dat is toch echt niet leuk, iemand afzeiken.
Je doet het natuurlijk wel om iemands bestwil. Sommige mensen willen gewoon niks horen over zichzelf, terwijl dat wel heel nuttig voor ze kan zijn. En het gaat natuurlijk toch om de grondhouding. Maar het is waar, soms vinden mensen het niet leuk, maar leren ze er wel van. Het is dus een soort opofferingsstoot. Erop vertrouwende dat jullie relatie het kan hebben.

Maar als de cliënt geëmotioneerd is wil dat toch nog niet zeggen dat hij of zij in beweging komt?
Emotie, gevoel is wel de voorwaarde voor beweging. Als je alleen het verstand aanspreekt lukt het niet. Dus je hebt gelijk dat het probleem niet onmiddellijk opgelost is, maar de noodzaak te veranderen wordt gevoeld!

Les 5 : Tijd voor clichés

Waar is de tijd dat je nog ongegeneerd kon zeggen: ´Tja kind, wie eenmaal voor een dubbeltje geboren wordt, wordt nooit meer een kwartje.´ FOUT! We leven in het tijdperk van het waanidee dat iedereen maar kan bereiken wat hij, zij wil. Door ofwel heel goed je best te doen (Balkenende c.s.) danwel door je wens het universum in te slingeren (The Secret en alle andere positief denken stromingen). Het lijkt of we met de komst van de euro elk realiteitsbesef en levenswijsheid over boord hebben gegooid. Daardoor krijgen wij, coaches, ook met klanten, vrienden en kennissen te maken die verwachten dat wij ze kunnen helpen de sleutel naar het geluk en welbevinden te geven. NO WAY! Op ons, provocatieve leerlingen, rust de mooie taak op de schouders om de klant met beide benen op de grond te houden, de erfenis in levenswijsheid van onze voorouders door te geven. De levenswijsheid die gestalte heeft gekregen in spreekwoorden en gezegdes; clichés dus.


INSTRUCTIE IN HET TOEPASSEN VAN CLICHES

Wil je heel veel plezier van deze les hebben, dan zijn timing en drama van groot belang. Maar om te beginnen zet je natuurlijk eerst de basishouding van warmte, humor en uitdaging aan. Hier gaan we dan.

1. Bedenk van te voren alvast wat clichés. Tenslotte: beter mee verlegen dan om verlegen. Ik geef je vast een paar:

· Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding

· De appel valt niet ver van de boom

· Wie zaait zal oogsten

· Gras groeit niet harder door eraan te trekken

· Jonge twijgen kan men buigen, oude bomen niet

· Vroeg rijp, vroeg rot

· Waar men het minst verwacht springt de haas uit de gracht

· Spreeuwen willen wel kersen eten, maar geen bomen planten

Wil je meer inspiratie, kijk op www.spreekwoorden.nl

Voor de bijbelse uitdrukkingen (doen het ook altijd erg goed!) kun je terecht bij:

uitdrukkingen ontleend aan de bijbel


2. Lanceer je cliché

Tijdens het gesprek met de cliënt doen zich vast allerlei gelegenheden voor om een cliché in te brengen. Je kunt gelijk toeslaan of rustig wachten. Maar wat je ook doet: zorg voor attentiewaarde! Dus: kijk geheimzinnig, las een pauze in, en spreek met indringende, triomfantelijke stem je cliché uit. En dan wacht je.

3. Herhaal en licht het spreekwoord toe binnen de context van het spreekwoord

Je hebt best kans dat klanten geïrriteerd of verbaasd zijn. De een zal je verwachtingsvol danwel verbijsterd aankijken, de ander zal verstoord verder gaan met het eigen verhaal. Aangezien we attentiewaarde willen (anders kan de kracht van het cliché niet doordringen), herhalen we het cliché nog een keer nadrukkelijk en lichten het toe binnen de context.
Dus als je bv gekozen hebt voor het cliché de appel valt niet ver van de boom, dan zeg je niet:´ je wilt het niet, maar je hebt heel veel van je vader en moeder in je,´ maar dan zeg je: ´Mmmm, ja interessant spreekwoord he? En het is nog waar ook. Ik heb een appelboom en als de appels rijp zijn dan vallen ze zo, plop, op de grond. Binnen een metertje van de boom. Verder komen ze vaak niet. Zal wel met de zwaartekracht te maken hebben.´

Let op! Alles staat of valt met je nonverbale taal. Dus laat de warmte en vrolijkheid stromen (pretogen, aankijken, aanraken, warme stem).

4. Laat het cliché als grappige herinnering de volgende gesprekken even langskomen.

´Ach, je weet het he: in het zweet des aanschijns zult gij uw brood verdienen.´

VOORBEELDDIALOOG

´Ik ben op zoek naar wat ik nu echt wil. Ik heb al jaren dit werk gedaan, maar ik voel steeds meer dat dit niet bij me past. Dus ik zou graag met jou zoeken hoe ik erachter kan komen wat ik dan echt wil.´
´Heb je zelf al enig idee?´
´Nou, eigenlijk niet zo, alleen een gevoel dat er veel meer mogelijk is. En dat wat ik nu doe niet goed voor me is.´ (Kijkt de coach verwachtingsvol aan.)
(Kijkt de klant stralend aan, haal diep adem en zegt met sonore stem) ´Ken je de uitdrukking: gras groeit niet harder door eraan te trekken?´
Enigszins verward: ´Ja, wat heeft dat er mee te maken?´
´Gras groeit niet harder door eraan te trekken...Dus als je gras wilt laten groeien, moet je het met rust laten. Misschien wat water, misschien af en toe eens maaien, maar zeker niet er aan gaan trekken.´
´Ja, ja, dat snap ik wel, maar wat wil je daarmee zeggen?´
(Coach kijkt klant verwachtingsvol aan: toe maar, je weet het wel)
´Bedoel je dat ik het maar moet laten rusten? Maar dat wil ik niet!´
(Werpt semiwanhopig de armen de lucht in) ´Maar ja wat kun je er aan doen? Als je er aan trekt gaat het kapot.´
´Ok, ik klink misschien wel heel vaag. Maar heb je geen opdrachten om me te helpen?´
´En ik aan je gaan trekken? Ik kijk wel uit, dan ga je kapot, dat zou ik toch echt niet willen.´
´Wat dan?´
´Rustig laten groeien. Wil je nog meer met me bespreken?´
´Als ik nou volgende keer meer idee heb over wat ik zou willen en kunnen, kunnen we het er dan over hebben?´
´Dat kan, als je maar ondertussen niet van alles gaat doen. Gewoon rustig laten groeien. Af en toe een beetje water. Dan zul je zien dat de natuur z´n werk doet.´
(Lachend) ´Ik vind je knap irritant.´
(Lachend) ´Tja, kan ik niks aan doen, zit in mijn natuur.´

FILMPJE
Tja, als je het over clichés hebt, mogen de kliejeemannetjes niet ontbreken!
Luistert en huivert hier.


HUISWERKOPDRACHT

Maak van je eigen levenswijsheid spreekwoorden. Dus als je bijvoorbeeld weet dat uithoudingsvermogen nodig is om een doel te bereiken kun je daar van alles mee, Ik verzin even mee:

- met een keer blazen ben je de oceaan niet over

- Wie kastelen wil bouwen, moet vele stenen bakken

Tip! Heb je een hele mooie gevonden, laat hem dan vereeuwigen via www.truttigtegeltje.nl. Ook een leuk cadeau voor Sinterklaas!

VEEL GESTELDE VRAGEN

Wat is hier nu het provocatieve aan?

Heb je het al uitgeprobeerd? Het kan een heel uitdagende techniek zijn. En mits goed gebracht ook grappig. Je daagt het denken over mogelijkheden en onmogelijkheden van de klant uit. Je daagt de klant uit te accepteren met je cliché. Nu kan het twee kanten op: de klant accepteert (herkent de waarheid van de levenswijsheid) of komt in verzet (ziet de beperking van de levenswijsheid). Allemaal goed dus. Veel plezier met het uitproberen. En bedenk: nooit geschoten is altijd mis.

Les 6: Imiteren

Eén van onze belangrijkste leerstrategieën is imiteren. Als kind doen het vol overgave en als volwassenen gaan we er mee door, al is het vaak op een onbewust niveau. Want `imiteren´is natuurlijk niet gepast. We horen authentiek en origineel te zijn. Eigenzinnig en puur. Diepzinnig en onnavolgbaar. Zonde, want we kunnen veel van elkaar leren door te imiteren. Ik stel dan ook voor dat wij als provocatieve coaches volop gaan leren door te imiteren. Want kunnen onze cliënten soms niet ongedachte en fantastische zaken? Ze kunnen:

- zich vastbijten in schijnbaar onbenullige zaken
- eindeloos twijfelen terwijl de beslissing ogenschijnlijk logisch en binnen handbereik is
- doen alsof ze god zelf doen
- actie uitstellen terwijl een gewoon mens echt was wat gaan doen om maar van het rotgevoel af te zijn
- zichzelf onnavolgbaar kleineren en afzeiken

Allemaal zaken die het verdienen om geleerd te worden! Misschien vraag je je af wat het nut is om deze niet zo productieve zaken te leren. Om het aan te wenden voor het heil van de cliënt natuurlijk! Als jij net zo kunt denken, voelen, handelen als je cliënt en samen met de cliënt het hele proces ontleed hebt, dan is het voor beide partijen duidelijk hoe het zo kan voortbestaan. Maar belangrijker nog: door het te willen leren van je cliënt en dat vol enthousiasme te doen geef je de boodschap ´Jé wat goed dat je dat kan!´. En dat is heel wat fijner dan de boodschap: je zit je zelf wel heel erg dwars hè? En bovenal: als je het op een wat overdreven manier aanpakt hou je de cliënt ook nog een lachspiegel voor. Kunnen jullie samen lachen.

INSTRUCTIE IN HET IMITEREN

2. word van binnen enthousiast over het probleem van de cliënt. Of dat nou de inhoud is of het gedrag dat de cliënt ten toon spreidt, Wat het ook is, denk bij je zelf: Ja, dat wil ik leren.
3. Zeg op enthousiaste toon tegen de cliënt: ´wat geweldig dat je dat zo doet! Nee echt, ik wil dat wel van je leren. Ja, het lijkt jou misschien niks, maar het lijkt me fantastisch om te kunnen. Ik ben altijd zo´n saaie, gewone, (en dan noem je het tegenovergestelde)
4. Vanaf dan vraag je de cliënt uit en probeert het gelijk na te doen. Ga in dezelfde houding zitten, adem op dezelfde manier, trek hetzelfde gezicht. Nodig de cliënt uit het echt voor te doen. En dan doe jij het na. Probeer te voelen wat de cliënt voelt. Nou zal dat gevoel niet altijd fijn zijn, maar leer van de cliënt hoe je dat toch vol kan houden. Pas het zo mogelijk ter plekke toe.
5. Overdrijf: hou de lachspiegel voor. Als je eenmaal weet wat te imiteren is het erg leuk om uit te vergroten. Dus als je iemands zuchten (let maar eens op wanneer en hoe vaak mensen zuchten!) imiteert, doe het dan flink groot. Kijk ondertussen de ander vanuit de warmte die je voelt, lachend en ietwat uitdagend aan.
6. Vraag de ander vervolgens jouw vergrote imitatie weer te imiteren. Als het kan nog groter! Voor je het weet lachen jullie om dit absurd gedoe, maar hebben jullie allebei wel geleerd hoe dat probleem te doen.
7. Test samen met de cliënt of je het nu goed begrepen hebt. Neem samen. ook fysiek, alle stappen door.

VOORBEELDDIALLOOG

´Ik ben er nog niet toe gekomen om die netwerkgesprekken te voeren, waar we het over gehad hebben´

´Wat is er gebeurd dan?´

´Ik weet niet, er kwam van alles tussen.´

Enthousiast: ´Oh, dat zou ik nou zo graag willen leren, hoe je dat doet!´

´Hoe bedoel je.´

´Nou er van alles tussen laten komen, ik ben zo´n gereformeerd typje, als ik wat beloof dan doe ik dat ook. Ik zou daar wel eens bevrijd van willen zijn.´

´Nou zo leuk is het anders niet.´

´Doe niet zo flauw, leer het me. Stel ik neem me voor die afspraken met die mensen te gaan maken, wat gebeurt er dan?´

´Niks, ik doe niks, ik ga denk ik gewoon andere dingen doen.´

´OK, maar wat doe ik dan met die afspraak. ´

´Uhm, ik denk dat ik die ergens ver weg stop.´

(Aha, we kunnen iets gaan imiteren!) ´Waar precies?´

´Pffff, (na lang nadenken) in mijn hoofd, ja, ergens achter in mijn hoofd.´ Op verzoek wijst de cliënt de plaats aan.

´Goed, dat ga ik nu ook doen. Ik heb een afspraak om een opdrachtgever te bellen, maar daar heb ik geen zin in. Dus die ga ik wegstoppen.´ (Duwt met beide handen en met behoorlijk wat inspanning een onzichtbare afspraak achter in het hoofd.) ´Zie jij die afspraak nog, of voel je hem?´

´Geen van beide, ik heb hem denk ik achter een deur gestopt.´

´Oh ja, dat is veel beter.´ (Duwt de afspraak nog wat naar achter en geeft een klap tegen het achterhoofd alsof ze de deur dichtgooit) Opgewekt: ´zo die is weg!´

´Nou ja, je weet het natuurlijk nog wel, het is zo´n zeurend stemmetje.´

´Hoe klinkt dat dan? ´

Cliënt doet stemmetje voor.

Coach. ´Ha, ha, ha geweldig, ik wil ook zo´n stemmetje.´ (probeert het stemmetje te imiteren)

Etc. Het eindigt ermee dat jullie samen lachend een nieuwe afspraak opbergen achter de deur en samen met een opgewekte stem tegen het zeurstemmetje roepen: ´Ik ga het lekker toch niet doen.´

De coach bedankt de cliënt hartelijk voor het geleerde.

Ja, natuurlijk kijkt de cliënt nu verwachtingsvol naar de coach. Wanneer komt het leermoment. Wanneer gaan we weer serieus praten over het uitstelgedrag. Niet dus.Tenzij de cliënt laat merken dat hij of zij begrijpt waar de kneep zit en echt er iets aan wil doen. Of misschien het nu jouw beurt vindt om hem te leren hoe je een gereformeerd typje kunt worden. Anders blijft hij toch uitstellen? Daar krijg je blijkbaar heus niks van.

HUISWERKOPDRACHT

Reageer de eerstkomende week op twee van de drie problemen die je te horen krijgt enthousiast. Roep vol overtuiging: ´Dat wil ik ook leren.´Merk op wat het bij jezelf en bij de ander doet. Wel steeds vanuit de basishouding doen.

HET FILMPJE

Stemmetjes oefenen! Het zal wel heel wat imitatie oefening vergen om dit ook te kunnen. Maar je moet de lat hoog durven leggen.

Bekijk het filmpje van Jochem Myjer.

VEEL GESTELDE VRAGEN

Ik snap het eerlijk gezegd niet zo goed. Als coach wil je dit toch niet echt leren?

Waarom niet? Cliënten hebben strategieën die heel goed werken. Misschien passen ze ze niet toe op het goede onderwerp. Je kunt de strategie van uitstellen heel goed gebruiken als je ergens echt geen tijd voor wilt maken, of als je niet weet wat je precies wilt of moet doen. Dan moet het nog even broeden. Dus ja, ik wil de strategie wel leren, dan kan ik zelf nog altijd bepalen waar ik het op toe pas.

Maar zo help je de cliënt toch niet?

Tsja, dat is altijd de vraag: waar is de cliënt het meest mee gediend? Ik denk om te beginnen met acceptatie en plezier. Daarna verandert de cliënt toch alleen maar zijn/haar gedrag als de noodzaak gevoeld wordt. En onderschat niet hoe confronterend het is zo je strategie terug te zien. Gelukkig mag je er samen om lachen want anders is het behoorlijk pijnlijk het zo uiteengerafeld te krijgen.

De cliënt voelt zich zo toch volstrekt belachelijk gemaakt?

Als dat zo zou zijn en de cliënt meldt dat op een duidelijke, oprechte manier, dan kun je natuurlijk overschakelen op een andere stijl.
Maar vergeet niet dat mensen het ook leuk vinden vermaakt te worden en daar ook aan mee te kunnen doen. Het is natuurlijk enorm opluchtend om iets wat je heel stom en irritant vindt van jezelf zo geïmiteerd te zien.

Les 7: tijd voor de realiteit

We leven in een tijd waarin alles wat je wilt zou moeten kunnen. Het lichaam is maakbaar, de geest is maakbaar, dus wat kan ons nog tegenhouden de voor ons bestemde top te bereiken? Waar een wil is, is een weg! Misschien dat deze wijsheid voor een enkele doorzetter en veelkunner klopt, maar de meeste mensen hebben te maken met beperkingen in hun kwaliteiten en karakter. Ze willen wel, maar kunnen ze het ook? Het is de schone taak van de provocatieve coach om de cliënt wat realiteitszin bij te brengen. Wij gaan ze helpen door de neus op de feiten te drukken. Zachte heelmeesters maken immers stinkende wonden en dat willen wij toch echt niet op ons geweten hebben.

Dat alles doen we natuurlijk wel vanuit de basishouding warmte, humor en uitdaging. Anders wordt het een heel naar gesprek waarin je de cliënt niet echt mee zult krijgen. Ons doel is natuurlijk wel dat de cliënt zelf ook inziet dat het niks wordt. Althans, dat het beter is vanuit de realiteit te vertrekken dan een illusie na te jagen.

INSTRUCTIE:DRUK DE KLANT MET DE NEUS OP DE FEITEN

1. Benadruk dan de onmacht van de cliënt, wanneer de cliënt meldt dat hij nu echt iets anders wil,
Zodra de cliënt tegen u zegt dat hij of zij iets heel anders wil gaan doen dan tot nu toe (stoppen met alcohol, meer tijd met de kinderen, een nieuwe wending aan de carrière) fronst u de wenkbrauwen. U zucht en vertelt dat het de cliënt niet gaat lukken omdat de cliënt er niet toe in staat is. Dat kan zijn omdat de cliënt te weinig vaardigheden heeft, het juiste karakter mist, te oud is, man of vrouw is. Hoe dan ook, het gaat niet lukken. De cliënt zal nu waarschijnlijk tegen gaan sputteren. Goed zo! Bewijs maar dat het anders is.

2. Laat de cliënt feiten opsommen die aantonen dat het eventueel wel zou kunnen.
Waaruit blijkt dat de cliënt iets wel of niet kan? Welke harde bewijzen kan de cliënt leveren? Laat de cliënt maar opsommen welke succesvolle acties al ondernomen zijn.

3. Geef aan dat het beter is dat de cliënt niet verandert.
Het geeft trouwens helemaal niet als het tot nu toe niet gelukt is. Uw cliënt is namelijk prima zoals hij is. Met alle gekkigheden en gebreken. Eerlijk gezegd lijkt het u als provocatief coach ook helemaal geen goed idee als de cliënt gaat veranderen. Benoem de voordelen van de cliënt zoals die nu is. Zeg wat er onwenselijk is aan het doel.

4. Som voor de cliënt de feiten op waardoor het niet gaat lukken.
Mocht de cliënt tegen blijven sputteren zet dan zelf op een rijtje waarom het echt niet gaat lukken. Doe het met een lach en wat drama.

5. Herhaal de slotconclusie dat het onmogelijk en onwenselijk is, geef een simpele oplossing.
Om de cliënt nog enigszins tegemoet te komen en geen gezichtsverlies te laten lijden kunt u na de slotconclusie een simpele oplossing aanreiken die de cliënt zeker kan doen.

U test met deze instructie de realiteitszin van de cliënt, maar u test ook uw eigen vermogen inschattingen te maken. De realiteit kan zijn dat de cliënt wel degelijk kan veranderen ondanks het feit dat u denkt van niet. Mocht u echt duidelijke signalen (feiten!) krijgen dat de cliënt wel degelijk verandert, dan kunt u dat voorzichtig accepteren. Bedenk wel dat een beetje wantrouwen gezond is!

VOORBEELDDIALOOG

´Ik wil graag wat anders gaan doen in mijn loopbaan. Waar ik nu zit is alleen maar gezeur. Ik zou wel interim-manager willen worden of zo. In ieder geval mensen aansturen.´
(Roept bezorgd vrolijk uit): ´Hoe kom je daar nou bij! Dat is toch niets voor jou? Je hebt nu al altijd ruzie met je collega's. Je hebt het helemaal niet in je om goed met mensen om te gaan. Nee, echt, dat moet ik je ten strengste afraden. Dat past niet bij je en je hebt de kwaliteiten niet.´
´Nou zeg, dat vind ik wel heel negatief gedacht! Ik kan heus wel met mensen omgaan en ze aansturen!´
´Ik ben benieuwd. Geef mij de keiharde bewijzen dat je het kan: noem mij eens drie situaties dat het je gelukt is op een goede manier mensen aan te sturen.´
(Na diep nadenken)´Toen met het werkoverleg hebben ze mijn voorstel om anders te werken overgenomen.´
(Werpt de armen dramatisch in de lucht. Kijkt de cliënt grijnzend aan)´Dat is toch geen aansturen, dat is een goede inbreng leveren. En eerlijk gezegd is dat ook volgens mij waar je goed in bent. Je houdt van de inhoud. Je wordt helemaal gek als mensen zonder enige kennis van zaken maar wat roepen. Ik moet er niet aan denken dat je een interim-manager wordt. Dat zijn altijd mensen van de hoofdlijnen en mensen die dus inhoudelijk niet echt wat weten. Dat zou heel slecht voor je zijn als je zo zou worden.´
´Maar ik ben nu uitgekeken op mijn baan en ik vind het wel leuk om initiatief te nemen en mensen aan het werk te zetten. Ik geef toe dat ik het tot nu toe niet zo veel gedaan heb, maar daarom zit ik ook bij jou om het te leren.´
´Ho, ho, je moet niet het onmogelijke vragen! Ik kan ook een hond niet leren miauwen! Laten we eerst eens de feiten op een rij zetten: je zit hier omdat je om de haverklap ruzie hebt met je collega´s. Dat is best goed voor die collega's, dan leren ze ook eens wat anders dan pappen en nathouden, maar we kunnen wel zeggen dat je een aantal vaardigheden mist die handig zijn als je moet samenwerken. Managers en Interim-managers moeten goed kunnen communiceren. Ze houden van praten. Jij niet. Let´s face it: je bent totaal ongeschikt als manager! Gelukkig maar. We hebben genoeg managers in Nederland.
Als ik jou was zou ik dat onzalige plan dus uit mijn hoofd zetten. Wat er niet in zit kan er ook niet uit komen en bij jou zit het er niet in. Wees blij, verlos jezelf van al dat sociale gedoe en als je nou toch perse wilt aansturen neem dan een hond.´
´Je neemt me in de maling!`
`Ik dacht het niet, je mag ook een konijn nemen, maar daar is niet veel aan aan te sturen.´
´Ik vind je nu wel heel flauw.´
´Maar ik heb wel gelijk dat het er niet inzit, of niet dan?´
´Ik weet niet, ik laat het even bezinken. Misschien kunnen we het beter hebben over hoe ik met mijn collega´s om kan gaan zonder ruzie te krijgen.´

HUISWERKOPDRACHT

De komende maand ga je drie mensen vertellen dat wat ze willen niet kan, en bovendien onwenselijk is. Let bij jezelf op wat het met JOU doet. Voel je je schuldig? Heb je er veel plezier in? Let ook op hoe de ander reageert. Zijn ze gevoelig voor je overtuigingskracht en argumenten? Zijn ze bereid hun voornemen bij te stellen of heb je ze vooral gemotiveerd om toch te doen wat ze willen? Alle uitkomsten zijn goed.


FILMPJE

´Idols´ is bij uitstek het programma, de zangwedstrijd waar mensen aan meedoen die graag zanger of zangeres willen worden maar niet goed genoeg kunnen zingen. Laten de juryleden de deelnemers die auditie doen in de waan dat het nog wat kan worden? Zijn het zachte of harde heelmeesters? Bekijk de filmpjes.

filmpje 1
filmpje 2
filmpje 3


VEEL GESTELDE VRAGEN

Maar hoe weet je nu zeker dat mensen het niet kunnen? Mensen hebben toch veel meer kwaliteiten dan we denken?
Met je mensenkennis kun je een eind komen. Hebben mensen al iets gedaan van wat ze zeggen te willen? Hebben ze al concrete plannen? Geloof jij dat het bij ze past? Het blijft natuurlijk een beetje giswerk, maar de reactie van de cliënt zegt genoeg. Bovendien, mocht je het mis hebben en de cliënt weet je te overtuigen dan is het alleen maar des te beter.

Ik vind het een heel negatieve benadering. Ik ga altijd van het positieve uit. Waarom jij niet?
Ha, we raken een interessant filosofisch thema. Wanneer is iets positief? Zelf geloof ik dat het accepteren van de realiteit (daar hebben we het nu over) een heel positief effect kan hebben. ´De waarheid maakt vrij.´ Uiteindelijk dien je daar de cliënt het meeste mee.

Komt de cliënt nog wel terug? Je spreekt toch geen enkel vertrouwen uit?
Ik kan me voorstellen dat je daar bang voor bent. Het geheim zit in de basishouding. Als jij met voldoende warmte en humor de cliënt uitdaagt zal de cliënt niet zomaar weglopen. Als goede provocatieve coach schenk je non-verbaal veel vertrouwen. Je vertrouwt op de veerkracht en de wijsheid van je cliënt.

Les 8: Overdrijf!!!!!!

Overdrijven betekent dat je alles wat je doet groter maakt. Niet een beetje, maar heel veel groter. In de tabel hieronder zie je hoe dat werkt. De linkerkolom beschrijft hoe coaches zich normaal gedragen. Daar tref je allemaal dingen aan die je bekend zullen voorkomen. Oké, glazig kijken mag officieel niet, maar wees eerlijk: het gebeurt wel eens. De rest valt onder contact maken, begrip tonen, communiceren. In de rechterkolom hebben we dit allemaal uitvergroot. Niet een beetje, maar flink veel. Daardoor wordt het gesprek meteen een stuk provocatiever: je daagt de ander uit om te reageren. Bovendien houd je de klant een lachspiegel voor! Kijk maar naar de laatste regel waar de coach de woorden van klant overdrijft en zegt dat het inderdaad hartstikke eng is. Als je die woorden ook nog eens fluistert, schreeuwt of uitschatert, dan schiet je klant geheid in de lach.



Normaal gedrag van de coach en overdreven gedrag.

Stem
> Normaal
Zacht praten
> Overdreven
Bijna onverstaanbaar fluisteren

> Normaal
Hard praten
> Overdreven
Schreeuwen
> Normaal
Zacht grinniken
> Overdreven
Schateren

Mimiek
> Normaal
Vriendelijk kijken
> Overdreven
Verliefd kijken
> Normaal
Aankijken
> Overdreven
Van dichtbij fixeren
> Normaal
Een gaap onderdrukken
> Overdreven
Luidkeels gapen
> Normaal
Lichte verbazing
> Overdreven
Gróte ogen, wenkbrauwen hoog en dit een tijd volhouden
> Normaal
Je ogen worden glazig
> Overdreven
De krant gaan lezen tijdens het gesprek


Gebaren
> Normaal
Met je handen ondersteunen wat je zegt
> Overdreven
Met je armen wild gebaren
> Normaal
Je armen over elkaar slaan
> Overdreven
Je armen krampachtig over elkaar slaan, je schouders naar voren, je hoofd ingetrokken


Inhoud
> Normaal
'Goh, wat goed dat je dat hebt gedaan.'
> Overdreven
'Kind, dat is geweldig! Horen jullie dat? Ze heeft ... gedaan! Bel de krant! Bel de radio!'
> Normaal
'Ik kan me voorstellen dat je moeite hebt met je baas.'
> Overdreven
'Wat een klerestreek zeg van je baas! Wat een eikel! Wat een idioot! Dat ze dat soort mensen dit werk laten doen, het is gewoon een misdaad!'
> Normaal
'Ja, dat is verdrietig hé?'
> Overdreven
'Kind kom hier, dan geef ik je een knuffel! Ik verleng het gesprek. Ik vind dat je recht hebt op minstens 3 uur ongestoord janken!'
> Normaal
'Natuurlijk zie je er tegenop, het is ook spannend.'
> Overdreven
'Ooooooh, het is zo eng! Zó eng! Ik denk niet dat je het durft, ik zou het zelf ook niet durven! Alleen het idee al. Ik bedoel: ik heb wel eens enge dromen, maar dit slaat álles!'



Oefening overdrijven (Dit is dus je HUISWERKOPDRACHT!)

Neem een zin in gedachten, bijvoorbeeld een wijze raad voor een klant, dierbare of jezelf. Bijvoorbeeld: 'Gerda, het zou goed voor je zijn om regelmatig te sporten.' Spreek die zin op verschillende manieren uit.

Met grote gebaren. De meeste Nederlanders houden hun armen dicht bij hun lichaam als ze praten. Wat gebeurt er als je je armen helemaal opzij strekt, Boven je hoofd strekt?

Met je stem. Laat de stem in je los! Schreeuw je tekst uit, fluister je tekst, spreek hem heel boos, heel blij, heel verdrietig uit. Laat je stem rijzen en dalen. Van dieptepunt (borststem) naar hoogtepunt (kopstem).

Varieer de inhoud. Maak woorden krachtiger. Zeg niet 'goed', maar 'geweldig', 'van het grootste belang', 'uitermate zingevend'. Zeg 'op gezette tijden' in plaats van 'regelmatig'. Maak de zin ook langer, maak er een verhaal omheen.

Ook hier gaat het weer om durven geloven in jezelf. Als je dat doet, gaan je stem, je lijf, de inhoud van wat je zegt vanzelf mee.
Overdrijven in 4 stappen

Stap 1: Vertrouw op je impulsen

Je hebt een impuls. Die zet je in. Je gaat harder praten of juist zachter, met je mimiek spelen, de inhoud groter maken.

Stap 2: Zet door

De klant kan in eerste instantie misschien verbaasd reageren of je raar vinden. Daardoor kun je gas terug gaan nemen. Of misschien doet de klant wel gewoon mee en ga je juist daardoor twijfelen. 'Hij stelt zoveel vertrouwen in me en ik doe maar wat!' Als je toegeeft aan deze gedachte zeg je nee tegen je eigen impuls. Zeg ja! Ga door, vertrouw erop dat je wel ergens komt en dat het goed is wat je doet. Juist als je doorzet gaat de klant vaak alsnog lachen.

Stap 3: Fantaseer door

Als je ja zegt tegen je impuls is de weg vrij om door te fantaseren op je eigen gekkigheid. Voel je dat je wilt opstaan? Doe het. Krijg je een nieuwe associatie? Gooi hem eruit! De coaches in de onderstaande voorbeelden hebben het heus niet allemaal van te voren bedacht. Tijdens het gesprek komen de associaties op met sumoworstelaars en 'ich bin ein Berliner'. Het enige wat je hoeft te doen, is je fantasie volgen.

Stap 4: Durf gek te doen

Om te kunnen overdrijven is het belangrijk dat je gek durft te doen. De schaamte voorbij: je volgt je impulsen en maakt je er niet druk over of je vals zingt of raar overkomt. Als je echt gek durft de doen, is het effect van je boodschap veel groter! Dat komt door een aantal elementen.

· Je kunt er langer bij stil staan: je boodschap wordt minder saai, blijft langer leuk. Kijk maar wat er gebeurt als je een verhaaltje vertelt aan kinderen. Als je monotoon voorleest, haken ze af. Maar als je stemmetjes nadoet, wordt het spannend.

· De boodschap wordt veel minder bedreigend. Er ontstaat minder weerstand omdat je de klant meeneemt in iets geks. We weten allebei dat het niet klopt en dat maakt het makkelijk om door te gaan.

· De boodschap blijft beter hangen, je hebt allerlei ankers. We hebben met een paar coaches vooraf de dvd bekeken om te kijken of de fragmenten werkten. Eén van hen zei over het Lemmingen-fragment (dvd fragment 14): 'Dit fragment heeft op mij veel indruk gemaakt. Ik kon het me moeiteloos en met details voor me halen, in tegenstelling tot andere fragmenten waarvan ik me vaag de strekking kon herinneren. Heel krachtig zo'n liedje, ik kan het me bijna woordelijk herinneren.' Frank zelf zei over zijn gesprek met Adélka (dvd fragment 13): 'Dat beeld van de Sumoworstelaar zal me wel lang bijblijven!´

HET FILMPJE
Ja, hier zijn we dan: eindelijk Anneke op youtube! Ze geeft een voorbeeld van overdrijven. Klant is Anthea, die er maar niet toe komt voor zichzelf te beginnen. Ze is al door diverse coaches tijdens de opnamedag geprovoceerd en ze werd er niet vrolijker van. Foei! Dat is wel de bedoeling. Dus de hoogste tijd dat Anneke in actie komt: kijk hier!

VEEL GESTELDE VRAGEN
Ik vind het zo overdreven. Ik neem mezelf dan toch niet meer serieus als coach?
Heel goed! De eerste stap is dat je jezelf kunt relativeren. Je ego moet niet zo groot zijn, anders kun je nooit echt overdrijven.

De klant neemt me toch niet serieus?
Heel goed. Dat is ook de bedoeling. U houdt tenslotte de klant een lachspiegel voor. U zult merken dat de klant wel moet lachen maar toch niet onbekommerd. De klant weet heel goed dat zijn gedrag, zijn manier van denken en doen overdreven wordt. Door er samen om te lachen wordt het wat makkelijker voor de klant om te erkennen dat hij sommige dingen ook niet zo handig doet. Bovendien zal de klant aangeven dat het heus ook weer niet zo erg is. Kijk, dan heb je een basis voor een goed gesprek.

Hoe kan ik voorkomen dat ik me de hele tijd bewust ben dat ik raar doe?
Het makkelijkst is om op het moment dat u overdrijft helemaal te geloven in uw verhaal, erin op te gaan. Met kinderlijk plezier de zaken zo groot mogelijk voor te stellen.

Les 9: Geef de klant wat die wil: een wonder

Klanten komen bij je met een probleem, een vraagstuk. Ze willen van de coach een oplossing. Natuurlijk weten de meeste klanten wel dat ze zelf aan de bak zullen moeten, tot inzichten moeten komen en waarschijnlijk hun eigen oplossing aan moeten dragen. Maar we weten allemaal dat diep in hun hart ze hartstochtelijk hopen dat door een wonder het probleem is opgelost.

Dus waarom niet de klant geven wat die graag wil? Waarom geloven we toch zo hardnekkig dat klanten alleen veranderen als ze het probleem geanlalyseerd en de oplossingen benoemd hebben? Onzin! Veranderen kan op vele manieren. Ook door een wonder. Daar staan de heilige boeken tenslotte ook vol van en dat is niet voor niets.

We gaan dus voor een wonder zorgen.

We maken gebruik van de wetenschap dat suggestie en verlangen voor 90% het werk doen. Als de klant het verlangen heeft, geven wij de suggestie.

" Verlangen en suggestie leiden tot een wonder!"

DE INSTRUCTIE

Zorg ervoor dat je in de staat van de `wonderdokter´komt. Jij bent degene die straks het wonder gaat laten voltrekken. Het is dus belangrijk dat je geheimzinnig en ook zeer overtuigend overkomt.

Geheimzinnig omdat het over een wonder gaat. Dat kunnen we nooit precies verklaren. Zeer overtuigend omdat jij de `dokter´ bent.

Maak het geheimzinnig

Trek de aandacht van de klant met uitspraken als ‘je leven zal nooit meer hetzelfde zijn als je weet wat ik weet’, Vertel niet gelijk je oplossing. Maak je stem wat zachter en lager. Laat nu en dan stiltes vallen, kijk de ander indringend aan.

Maak het overtuigend

Zet je borst wat op, gebruik een lage stem. Laat je zinnen met punten eindigen. Dus niet aan het eind met je stem omhoog gaan. En niet vergeten: blijf serieus kijken.

" Een ons suggestie is meer waard dan drie kilo analyse."

DE VOORBEELDDIALLOOG

De situatie is als volgt: de klant wil graag meer zelfverzekerd overkomen. De coach heeft dat verlangen op alle mogelijke manieren geprovoceerd (niet doen! Oh, wat verschrikkelijk dat je zo verlegen bent, Maar wees nou eerlijk: dat zit toch helemaal niet in je? Etc.) Toch wil de klant nog steeds. Maar om nou te zeggen dat hij in de tussentijd stappen heeft ondernomen om ander gedrag te tonen…nee. Tijd voor de wonderdokter.

Klant: Ja, ik weet wel dat jij het niet nodig vindt, maar ik wil toch graag meer naar buiten treden, meer zelfverzekerd zijn. Dat is toch niet zo gek?

Coach (met een peinzend gezicht): Mmm, je hebt gelijk en weet je, ik denk dat ik iets weet wat jou kan helpen. Wat zeg ik! Niet alleen kan helpen, maar je ander mens kan maken.

K (wantrouwend): Wat dan..

C: Niet zo snel, je tijd moet wel rijp zijn, je moet wel echt willen en je realiseren dat je leven, ja jijzelf nooit meer hetzelfde zal zijn.

K: Nou dat klinkt wel heel dramatisch...

C: We hebben het dan ook niet over zo maar iets...

K: (nieuwsgierig) Kom maar op dan, ik ben er klaar voor.

C: Ja, maar dan moet je het wel heel serieus doen!

K: (Trekt ernstig gezicht): Oké.

C: (Haalt diep adem, ademt langzaam uit, en zegt met een zware, rustige stem): Je staat op het punt de drempel over te gaan. Nog even en je zult krijgen wat je verlangt. Ik ga je iets geven wat jou de weg zal wijzen. Maar eerst vraag ik je samen met mij te concentreren. Dus doe je ogen dicht en concentreer je op het gevoel van zekerheid dat je wilt hebben. Zodra je het voelt zend je het in gedachten naar mij.

K: Doet ogen dicht en lijkt zich te concentreren.

C: Zend het maar na mij….Ja, ik voel het, er komt een woord bij me op, het woord dat de deur opent naar jouw zelfverzekerdheid!

K: Grinnikt ietwat gegeneerd.

C: Doet de ogen open en pakt een papiertje, schrijft er iets op, vouwt het papier op. Zegt: Ik ga je dit papier geven, maar alleen als je me belooft dat je het elke avond voor het slapen gaan en iedere ochtend bij het wakker worden hardop leest. Gedurende een maand. En dan zal het wonder voltrekken.

Overhandigt het papier: Nee, nog niet kijken. Pas vanavond. Beloof het me!

K: (Nog steeds een beetje gegeneerd): Goed ik beloof het.

C (op gewone toon): Zo dan zijn we klaar. Gefeliciteerd! We hoeven nu alleen nog maar te wachten tot het wonder voltrekt!

HUISWERKOPDRACHT

Oefen met heel gewone dingen in het geheimzinnig en overtuigend spreken. Dus als iemand je vraagt: wat eten we vanavond? Dan kun jij met je meest mythische stem zeggen: vanavond wordt een maaltijd om nooit te vergeten. Je zult merken dat al je zintuigen verrukt zullen worden, ja, dat jij zelf in een hogere sfeer terecht zal komen!

HET FILMPJE

Jazeker kun je beïnvloeden!

Kijk hier.

VEEL GESTELDE VRAGEN

Maar dit gaat een klant toch niet doen?

Misschien niet, maar de suggestie dat hij zelf de deur open kan doen en het verlangen zelfverzekerder te worden zullen zeker effect hebben.

Het is toch een belachelijk toneelstukje van de provocatieve coach?

Hé, hé, niet zo denigrerend! In werkelijkheid wordt het door coach en klant samen gedaan. Het is aan de ene kant een spel, aan de andere kant serieus. Dat is de kracht. En vergeet niet dat we dit allemaal doen om het doel van de provocatieve coach te bereiken: zelfvertrouwen, durf, realiteitszin, beweging.

EINDE

Dit waren de lessen provocatief coachen. Ik hoop dat je er van genoten hebt en het geleerde toegepast hebt. De lessen zijn na te lezen op de strapasite en ik ga ze ook op de site zetten van het boek lachen met lef: www.lachenmetlef.nl
Als ik zin heb maak ik er een e-book van die je als trouwe lezer kunt downloaden!

Ik zou zeggen:

Maak plezier, daag uit en hou van elkaar!

Anneke Dekkers is provocatief coach, trainer en ontdekker. Ze geeft regelmatig trainingen en workshops provocatief coachen. Maar ze is altijd in voor meer. Dus vraag haar gerust. Kijk voor de provocatieve opleidingen en workshops op de site www.lachenmetlef.nl.